آپتایم واقعی یعنی چه و چطور باید آن را اندازه‌گیری کرد؟

در این مقاله از بلاگ مایا هاست، خیلی ساده و کاربردی میخوایم بررسی کنیم که آپتایم چیست،

آپتایم واقعی چه تفاوتی با عددهای تبلیغاتی داره و چطور میتونیم بفهمیم یک سایت یا سرور واقعاً چقدر در دسترس بوده.

شاید بارها دیده باشید شرکت‌های هاستینگ از آپتایم 99.9% یا حتی 100% صحبت میکنن، اما آیا این عدد واقعاً به این معنیه که سایت شما همیشه و بدون حتی یک لحظه قطعی در دسترسه؟

با ما همراه باشید تا به این سوالات پاسخ دهیم.

 

فهرست موضوعات:

• آپتایم چیست؟
• آپتایم واقعی
• تفاوت درصد ها در آپتایم
• اندازه‌گیری آپتایم سایت
• اندازه‌گیری آپتایم با Ping
• اندازه‌گیری آپتایم از چند نقطه
• آپتایم فقط روشن بودن سرور نیست!
• سنجش درست بودن عدد آپتایم
• روش محاسبه آپتایم
• ابزار اندازه‌گیری آپتایم
• اهمیت آپتایم سایت
• جمع‌بندی نهایی
• سوالات متداول

 

 

آپتایم چیست؟

اگر بخوایم خیلی ساده بگیم، آپتایم (Uptime) یعنی مدت زمانی که یک سایت، سرور یا سرویس بدون مشکل در دسترس کاربران قرار داره.

مثلاً فرض کنید سایت شما در طول یک ماه 30 روزه، تقریباً همیشه در دسترس بوده و فقط چند دقیقه به دلیل مشکل سرور یا شبکه از دسترس خارج شده.

در این حالت آپتایم سایت شما خیلی بالا محسوب میشه. در مقابل، Downtime یا زمان قطعی، مدت زمانی هست که کاربران نمیتونن به سایت یا سرویس شما دسترسی داشته باشن.

پس وقتی میگیم یک سرویس آپتایم 99.9% داره، یعنی در بیشتر مواقع در دسترسه؛ اما این عدد به معنی صفر بودن قطعی نیست.

 

آپتایم واقعی

اینجا یک نکته مهم وجود داره. ممکنه یک شرکت هاستینگ اعلام کنه سرورش آپتایم 99.9% داره، اما تجربه شما چیز دیگه‌ای باشه.

دلیلش اینه که آپتایم واقعی باید بر اساس مانیتورینگ و اندازه‌گیری مداوم به دست بیاد، نه فقط بر اساس یک عدد تبلیغاتی.

برای مثال، اگر سایت شما فقط هر چند ساعت یک بار بررسی بشه، ممکنه یک قطعی کوتاه بین دو بررسی اتفاق بیفته و اصلاً ثبت نشه.

در نتیجه ابزار به شما میگه سایت تقریباً همیشه آنلاین بوده، در حالی که کاربران ممکنه در همون بازه با خطای 500 یا Timeout مواجه شده باشن.

به همین دلیل، برای اندازه‌گیری آپتایم واقعی بهتره سایت یا سرور به صورت منظم و از چند نقطه مختلف بررسی بشه.

 

تفاوت درصد ها در آپتایم

شاید در نگاه اول تفاوت بین این اعداد خیلی کم به نظر برسه، اما وقتی اونها رو به زمان قطعی تبدیل کنیم، قضیه کاملاً فرق میکنه.

تقریباً در یک ماه 30 روزه:

– آپتایم 99% یعنی حدود 7 ساعت و 12 دقیقه قطعی
– آپتایم 99.9% یعنی حدود 43 دقیقه و 12 ثانیه قطعی
– آپتایم 99.99% یعنی حدود 4 دقیقه و 19 ثانیه قطعی
– آپتایم 99.999% یعنی حدود 26 ثانیه قطعی

پس وقتی یک سرویس از 99% به 99.9% میرسه، فقط یک رقم به عدد اضافه نشده؛ بلکه میزان قطعی قابل قبول هم به شکل قابل توجهی کمتر میشه.

برای یک سایت فروشگاهی، حتی چند ده دقیقه قطعی در یک ماه هم میتونه باعث از دست رفتن سفارش یا نارضایتی مشتری بشه.

 

اندازه‌گیری آپتایم سایت

برای اندازه‌گیری آپتایم، معمولاً از سرویس‌های Website Monitoring استفاده میشه.

این سرویس‌ها در بازه‌های زمانی مشخص سایت شما رو بررسی میکنن و اگر سایت پاسخ مناسبی نده، قطعی رو ثبت میکنن.

مثلاً میتونید تنظیم کنید سایت هر یک دقیقه یا هر پنج دقیقه بررسی بشه. ابزار به صورت خودکار درخواست HTTP یا HTTPS ارسال میکنه و بررسی میکنه که آیا سایت پاسخ میده یا نه.

اگر سایت برای مدتی پاسخ نده، سرویس مانیتورینگ میتونه این اتفاق رو به عنوان Downtime ثبت کنه.

البته فقط باز شدن صفحه اصلی کافی نیست.

بعضی سرویس‌ها موارد دیگه‌ای مثل HTTP Status Code، زمان پاسخ سرور، SSL، DNS و حتی محتوای مشخصی از صفحه رو هم بررسی میکنن.

این موضوع مهمه چون ممکنه سرور روشن باشه، اما سایت برای کاربران قابل استفاده نباشه.

 

 

فرض کنید سرور شما کاملاً روشنه، اما PHP-FPM از کار افتاده و سایت وردپرسی شما خطای 502 میده.

در این شرایط ممکنه خود سرور Ping بشه و آنلاین به نظر برسه، اما سایت عملاً برای کاربر Down شده.

پس اگر فقط Ping سرور رو بررسی کنید، ممکنه آپتایم بسیار خوبی ببینید؛ ولی اگر HTTP Status سایت رو هم بررسی کنید، متوجه قطعی واقعی میشید.

 

اندازه‌گیری آپتایم با Ping

استفاده از Ping برای اندازه‌گیری کافی نیست. Ping ابزار مفیدیه، اما به تنهایی نمیتونه آپتایم واقعی سایت رو مشخص کنه.

Ping فقط بررسی میکنه که مقصد از طریق ICMP قابل دسترسی هست یا نه. در حالی که ممکنه وب‌سرور شما مشکل داشته باشه ولی خود سرور همچنان به Ping پاسخ بده.

مثلاً:

Server: آنلاین
Ping: موفق
Nginx/Apache: مشکل داره
PHP: مشکل داره
Website: خطای 502

در این شرایط اگر فقط Ping رو بررسی کنید، تصور میکنید همه چیز خوبه؛ در حالی که سایت برای بازدیدکننده عملاً از دسترس خارجه.

به همین دلیل بهتره برای سایت، درخواست واقعی HTTP یا HTTPS هم بررسی بشه.

 

اندازه‌گیری آپتایم از چند نقطه

فرض کنید سرور شما در یک دیتاسنتر داخل یک کشور قرار داره.

ممکنه سایت از داخل دیتاسنتر کاملاً در دسترس باشه، اما کاربران یک کشور یا منطقه خاص نتونن به اون دسترسی داشته باشن.

اگر ابزار مانیتورینگ فقط از یک نقطه مشخص سایت رو بررسی کنه، ممکنه این مشکل رو تشخیص نده.

به همین دلیل سرویس‌های حرفه‌ای مانیتورینگ معمولاً از چند Location مختلف سایت رو بررسی میکنن.

این کار کمک میکنه متوجه بشید مشکل مربوط به خود سروره یا فقط بخشی از مسیر شبکه و اینترنت.

برای مثال ممکنه سایت از اروپا و آمریکا کاملاً باز بشه، اما از یک منطقه خاص Timeout داشته باشه.

این اتفاق میتونه نشون بده مشکل لزوماً از خود سرور نیست و باید مسیر شبکه، DNS یا ISP هم بررسی بشه.

 

آپتایم فقط روشن بودن سرور نیست!

یکی از اشتباهات رایج اینه که آپتایم رو فقط با روشن بودن سرور یکی بدونیم.

فرض کنید یک سرور روشنه، اما MySQL از کار افتاده. سایت وردپرسی شما ممکنه باز نشه.

یا دیسک پر شده و سایت نمیتونه فایل جدید ایجاد کنه. یا DNS مشکل پیدا کرده و دامنه به IP درست وصل نمیشه.

در همه این حالت‌ها ممکنه سرور از نظر سخت‌افزاری روشن باشه، اما سرویس شما برای کاربر قابل استفاده نباشه.

بنابراین وقتی درباره آپتایم صحبت میکنیم، بهتره بپرسیم آپتایم دقیقاً برای چی اندازه‌گیری شده؟ آپتایم سرور؟ آپتایم شبکه یا وب‌سرور؟ و یا در دسترس بودن واقعی سایت برای کاربر؟

این تفاوت‌ها خیلی مهم هستن.

 

سنجش درست بودن عدد آپتایم

اگر یک شرکت هاستینگ عددی مثل ۹۹.۹٪ یا ۹۹.۹۹٪ اعلام میکنه، بهتره فقط به خود عدد توجه نکنید.

شرایط SLA، نحوه محاسبه Downtime، مواردی که از محاسبه قطعی خارج میشن و بازه زمانی اندازه‌گیری اهمیت زیادی دارن.

برای مثال ممکنه یک شرکت قطعی‌هایی که به دلیل Maintenance برنامه‌ریزی شده اتفاق افتادن رو در محاسبه SLA در نظر نگیره.

بنابراین عدد اعلام شده لزوماً با چیزی که شما از مانیتورینگ شخصی خودتون میبینید یکی نیست.

اگر سایت شما اهمیت زیادی داره، بهترین کار اینه که خودتون هم یک ابزار مانیتورینگ مستقل داشته باشید.

این کار باعث میشه یک گزارش مستقل از وضعیت سایت داشته باشید و اگر قطعی اتفاق افتاد، زمان شروع، زمان پایان و مدت Downtime رو ببینید.

 

 

روش محاسبه آپتایم

فرض کنید در یک ماه، سایت شما 30 روز در دسترس بوده، اما مجموع قطعی‌های ثبت شده 20 دقیقه بوده.

کل زمان ماه:
30 × 34 × 60 = 43200 دقیقه

حالا اگر 20 دقیقه قطعی داشته باشیم:
43200 – 20 = 43180 دقیقه آپتایم

در نتیجه آپتایم سایت تقریباً میشه برابر با 99.95%.

یعنی سایت شما در این ماه عملکرد خیلی خوبی داشته، اما نمیشه گفت 100% بدون قطعی بوده.

 

ابزار اندازه‌گیری آپتایم

برای بررسی وضعیت سایت میتونید از سرویس‌های مختلف مانیتورینگ استفاده کنید.

ابزارهایی مثل UptimeRobot ،Pingdom و Better Uptime امکان بررسی دوره‌ای سایت و ثبت زمان قطعی رو فراهم میکنن.

اگر سایت شما برای کسب‌وکارتون مهمه، بهتره مانیتورینگ رو به باز شدن صفحه اصلی محدود نکنید و مواردی مثل SSL، زمان پاسخ، Status Code و سرویس‌های دیگه رو هم زیر نظر داشته باشید.

 

 

UptimeRobot یکی از گزینه‌های شناخته‌شده برای مانیتورینگ آپتایمه و برای بررسی ساده در دسترس بودن سایت میتونه گزینه مناسبی باشه.

 

 

اهمیت آپتایم سایت

آپتایم بالا فقط یک عدد خوب برای تبلیغات نیست. مستقیماً روی تجربه کاربران و عملکرد کسب‌وکار شما تأثیر داره.

اگر سایت مرتباً Down بشه، کاربر ممکنه فکر کنه سایت مشکل داره و دیگه به اون برنگرده. برای فروشگاه اینترنتی، قطعی میتونه باعث از دست رفتن سفارش بشه.

برای سایت‌های شرکتی هم ممکنه اعتبار برند رو پایین بیاره.

از طرف دیگه، قطعی‌های مکرر میتونن روی فرآیندهای دیگه مثل دریافت سفارش، ارسال فرم‌ها، APIها و سرویس‌های متصل به سایت هم تأثیر بذارن.

به همین دلیل وقتی هاست یا سرور انتخاب میکنید، بهتره فقط به فضای دیسک، RAM یا تعداد CPU توجه نکنید. پایداری و آپتایم سرویس هم یکی از معیارهای مهم انتخابه.

 

 

نکته: احتمالاً بعضی جاها عبارت 100% Uptime رو دیدید. این عبارت از نظر تبلیغاتی جذابه، اما بهتره با کمی دقت بهش نگاه کنید.

هیچ زیرساختی رو نمیشه صرفاً با دیدن عدد 100% ارزیابی کرد.

ممکنه در یک بازه زمانی مشخص هیچ قطعی ثبت نشده باشه، اما این به معنی تضمین همیشگی در دسترس بودن سرویس نیست.

از طرف دیگه باید ببینید این عدد چطور اندازه‌گیری شده. مثلاً اگر فقط Ping بررسی شده باشه، نتیجه با مانیتورینگ واقعی HTTP متفاوت خواهد بود.

پس به جای اینکه فقط بپرسید آپتایم چند درصده، بهتره بپرسید این آپتایم چطور و در چه بازه‌ای اندازه‌گیری شده.

 

 

جمع‌بندی نهایی

اگر بخوایم خیلی خلاصه بگیم آپتایم چیست، آپتایم یعنی مدت زمانی که یک سایت یا سرویس واقعاً در دسترس کاربران قرار داره.

اما برای به دست آوردن آپتایم واقعی، فقط روشن بودن سرور یا موفق بودن Ping کافی نیست.

بهتره سایت به صورت منظم با درخواست HTTP یا HTTPS بررسی بشه، از چند نقطه مختلف مانیتور بشه و خطاهایی مثل Timeout، خطاهای 500 و مشکلات DNS هم در نظر گرفته بشن.

در نهایت اگر سایت شما برای کسب‌وکارتون مهمه، بهتره خودتون هم یک مانیتورینگ مستقل داشته باشید.

اینطوری به جای اعتماد به یک عدد تبلیغاتی، دقیقاً میبینید سایت شما در طول ماه چند دقیقه یا چند ساعت از دسترس خارج شده.

 

اگر این مطلب برایتان مفید بود، پیشنهاد میکنیم به مقاله چرا برخی سایت‌ها ناگهانی از دسترس خارج می‌شوند؟ نیز در بلاگ ما سر بزنید.

 

---

سوالات متداول

آپتایم چیست و چه چیزی را نشان میدهد؟
آپتایم مدت زمانی رو نشون میده که سایت، سرور یا یک سرویس در دسترس بوده. معمولاً به صورت درصد بیان میشه؛ مثلاً 99.9%.

آیا آپتایم 99.9% یعنی سایت هیچ‌وقت قطع نمیشود؟
خیر. 99.9% یعنی مقدار مشخصی Downtime در بازه موردنظر وجود داره. مثلاً در یک ماه 30 روزه، 99.9% آپتایم تقریباً معادل 43 دقیقه قطعی است.

آیا Ping برای بررسی آپتایم کافی است؟
خیر. Ping فقط وضعیت دسترسی شبکه به مقصد رو بررسی میکنه. ممکنه سرور به Ping جواب بده ولی وب‌سایت به دلیل مشکل وب‌سرور، PHP یا دیتابیس باز نشه.

بهترین روش اندازه‌گیری آپتایم چیست؟
استفاده از سرویس مانیتورینگ مستقل و بررسی دوره‌ای HTTP یا HTTPS یکی از روش‌های مناسب محسوب میشه. بهتره مانیتورینگ از چند نقطه مختلف انجام بشه تا مشکلات منطقه‌ای هم مشخص بشن.

آپتایم هاستینگ مهم‌تر است یا آپتایم سایت؟
هر دو مهم هستن، اما چیزی که در نهایت برای کاربر اهمیت داره در دسترس بودن واقعی سایته. ممکنه خود سرور آنلاین باشه ولی به دلیل مشکل نرم‌افزاری، DNS یا دیتابیس، سایت برای کاربران باز نشه.